تصمیم سازی | Decision Making

چگونه تصمیم عقلانی و خردمندانه بگیریم؟

تصمیم,تصمیم عقلانی,تصمیم خردمندانه,تصمیم گیری,تصمیم گیری عقلایی,تصمیم گیری عقلانی,مهارت تصمیم گیری,ارزیابی تصمیم,

تصمیم گیری عقلایی یکی از آرزوهای دیرینه ی انسان بوده است. هر انسانی ذاتاً علاقه مند است بهترین تصمیم ها را برای کار و زندگی خود بگیرد و کلید دستیابی به این آرزو در دستان تصمیم گیری عقلایی است. اما تصم

چگونه تصمیم عقلانی و خردمندانه بگیریم؟

چگونه تصمیم عقلانی و خردمندانه بگیریم؟ 2398

تصمیم گیری عقلایی یکی از آرزوهای دیرینه ی انسان بوده است. هر انسانی ذاتاً علاقه مند است بهترین تصمیم ها را برای کار و زندگی خود بگیرد و کلید دستیابی به این آرزو در دستان تصمیم گیری عقلایی است. اما تصمیم گیری عقلایی چیست؟ چگونه می توانیم تصمیم هایی بگیریم که عقلانی و خردمندانه باشند؟ 



به باور کارشناسان دانش تصمیم سازی، نتیجه ی حاصل از به کارگیری الگوی تصمیم گیری عقلایی، یافتن راه حل بهینه است. برای این که تصمیم بهینه گرفته شود، در گام نخست باید مسأله به وضوح و بدون ابهام بیان شود و تصمیم گیرنده همه اطلاعاتی را که نیاز دارد در اختیار داشته باشد. آنگاه فهرست کاملی از راه حل های ممکن تهیه شود و در مقایسه با هدف ها و معیارهای از قبل تعیین شده ارزیابی گردد. اغلب اوقات فرد تصمیم گیرنده برای بررسی و تحقیق دارای وقت محدود و خواهان دستیابی به راه حل ایده آل در کمترین زمان ممکن است.



فرآیند تصمیم گیری یا حل مشکل به روش عقلایی را می توان از مرحله احساس مشکل تا فائق آمدن بر آن را در 8 مرحله خلاصه نمود. مجموع این 8 مرحله را می توان به سه بخش عمده تقسیم کرد:



الف. مراحل 1 تا 4 که اجزای تصمیم ساخته می شود و به هم پیوند می یابند.



ب. مراحل 5 و 6 که در حقیقت مرحله اتخاذ تصمیم است .



ج. مراحل 7 و 8 که بخش اجرا و ارزیابی تصمیم را شامل می شود.



با توجه به طبقه بندی بالا می توان چنین نتیجه گرفت که این مراحل هشت گانه بخش اعظم و شاید هم از جهتی تمام وظایف مدیریت را شامل می شود و این خود مؤید نظریه هربرت سایمون است که اظهار می دارد: «مدیریت مترادف است با تصمیم گیری.» اما به اعتقاد نگارنده، فرآیند تصمیم گیری عقلایی تنها بخشی از وظایف مدیریت محسوب می شود. آنچه باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، نقش تعیین کننده اطلاعات است که هسته مرکزی الگوی تصمیم گیری عقلایی را تشکیل می دهد و بدون توجه به آن، این الگو سطحی و از درون تهی و در نتیجه فاقد کارایی خواهد بود.



الگوی تصمیم گیری عقلایی اصولاً براین فرض استوار است که تصمیم گیرنده در جستجوی به حداکثر رساندن رضایتبه وسیله اتخاذ و اجرای بهترین تصمیم است. داشتن دانش و شناخت کامل از راه های حصول به این هدف و واکنش و عکس العمل دقیق دیگر افراد و سازمان هایی که در مسیر فرآیند ساخت، اتخاذ و اجرای تصمیم قرار خواهند گرفت (نظیر مشتریان و رقبا، محیط سازمانی و اجتماعی) تأثیر اساسی بر نحوه ی ارزیابی راه حل های ممکن و عملی خواهد داشت. با همه ی این اوصاف هرگز نمی توان از قبل به طور قطع اطمینان حاصل کرد که به حداکثر رضایت خواهیم رسید.



تصمیم ممکن است توسط یک فرد به تنهایی گرفته شود و یا توسط گروهی از افراد که با هم کار می کنند اتخاد گردد. گاهی شخص تصمیم گیر بر پایه ی اطلاعاتی که توسط دیگران برایش تهیه شده، اقدام به تصمیم گیری می کند که در این حالت ممکن است این اطلاعات از نقطه نظر خاصی تهیه و تنظیم شده باشد و موضوع و مسأله ی مورد تصمیم گیری را به طور تمام و کمال پوشش ندهد. برای استفاده از این نوع اطلاعات در الگوی عقلایی، می باید اطلاعات کامل، قابل درک و فهم ، مربوط و قابل دسترسی باشد و در زمان مناسب و به شکل صحیح در اختیار تصمیم گیرنده قرار گیرد .



با وجود پیشرفت های چشمگیر در تکنولوژی اطلاعات، یافتن راه حل های ممکن و مطلوب اغلب دشوار و نادر استو این به چند دلیل است که از آن جمله، وقت کافی نداشتن، خلاق نبودن تأمین کنندگان اطلاعات و عدم تمایل افراد به تغییر الگوی رفتاری است که از آن تبعیت می کنند. همچنین تنگ نظری و بینش محدود قلمرو و تفکر افراد را محدود و باریک کرده و قابلیت لازم را برای پیش گویی و پیش بینی عکس العمل رقبا و افرادی که در ارتباط با آثار تصمیم قرار خواهند گرفت، نخواهد داشت.



مهارت های لازم برای اجرای مراحل تصمیم گیری عقلایی



تصمیم گیری عقلایی با مهارت ها وخصیصه های شخصی پیوند دارد که لازم است در شخص تصمیم گیرنده وجود داشته باشند. این مهارت ها به طور موردی و انفرادی در اشخاص وجود دارند و بسیاری از افراد تنها بعضی از آن ها را دارا هستند. مهارت هایی که متناسب با مراحل الگوی تصمیم گیری عقلایی است در جدول زیر نشان داده شده اند:

 

مراحل

مهارت های کلیدی لازم

شناسایی مسأله

جمع آوری اطلاعات

تعیین معیارهای تصمیم

تفکر منطقی

سنجش معیارهای تصمیم

دقت نظر

ایجاد گزینه ها

خلاقیت

ارزیابی گزینه ها

قدرت پیش بینی و آینده نگری

انتخاب بهترین گزینه

قضاوت و تصمیم گیری

اجرای تصمیم

اراده و اعتماد به نفس

ارزیابی تصمیم

روشن بینی

 



به باور هربرت سایمون، سه دسته عوامل اساسی در تصمیم گیری دخالت دارند:



1. مهارت ها، عادت ها و برداشت های تصمیم گیرندگان .



2. انگیزه ها و ارزش های تصمیم گیرندگان .



3. درجه ی شناخت آنان از مسائل مرتبط با موضوع .



 

الگوی تصمیم گیری عقلایی برگرفته از واقعیت است و روابط میان متغیرهایی را نشان می دهد که با استفاده از آن ها می توان پیش بینی صحیح در تصمیم گیری را به حداکثر ممکن رساند. با به کارگیری این الگو بدون آن که مخاطره ی تصمیم گیری در دنیای واقعی را داشته باشیم می توانیم مطلوب ترین تصمیم را بگیریم. به وسیله ی این الگو، آثار تغییرات مختلف می تواند به سرعت و با دقت مورد سنجش قرار گیرند و تصمیم گیرنده بدون مخاطره و ریسک از نتایج آن ها آگاه شود. مدل ها برداشت و شمایی از واقعیت هستند  ولی عین واقعیت نیستند و از این رو سیستم های واقعی را به دقت نشان نمی دهند. الگوی مطلوب الگویی است که اجزای اصلی مورد نظر در تجزیه و تحلیل و تصمیم گیری را داشته باشد و اگر چه درست همانند واقعیت نیست ولی با نشان دادن روابط بین اجزاء وسیله ایی ساده و مناسب در اختیار تحلیل فرد یا گرو تصمیم گیرنده قرار دهد.

تصمیم سازی